Rwy’n amau na fydd llawer o bobl sy’n mynychu opera, sy’n eistedd yn gyffyrddus trwy fariau agoriadol Gianni Schicchi, wedi treulio amser yn meddwl ble mae curiad cyntaf pob bar. Mae’r gerddoriaeth yn dechrau, y llen yn codi, a’r gynulleidfa’n asesu’r llwyfan. Ond i’r rhai hynny sy’n gwrando’n fwy gofalus, sy’n dychmygu eu bod yn gwybod ble mae’r curiad, mae’n debyg eu bod yn anghywir! Oherwydd hyd yn oed i gerddor profiadol, nid yw’r gerddoriaeth hon yn hawdd i’w deall. Pan fydd y ffliwtiau’n chwarae eu brawddeg lawen ryw ugain eiliad o’r dechrau (rhagolwg o’r Gianni Schicchi chwareus a direidus ei hun) mae’n swnio’n hwyr. Ond nid felly y mae hi. Mae’n swnio’n hwyr, gan fod curiad cyntaf pob bar yn swnio’n gynnar.
I’r cast o gantorion (‘perthnasau’) ar y llwyfan, pan fyddant yn cyrraedd gyda’u ‘crio‘ a’u ’galarnadau’, eu “Oohs” a’u “Ahhs” a’u “Povero Buosos” diddiwedd, mae’n dipyn o waith cadw popeth yn y lle iawn oherwydd camarweiniad cyson Puccini o ran curiad cyntaf pob bar. O ystyried y cyrff marw ar ganol y llwyfan mewn gwely, mewn comedi, mae ‘cam-gyfathrebu ‘, fel sy’n digwydd mewn pennod enwog o’r rhaglen gomedi Brydeinig Fawlty Towers, yn annifyr. Yma, mawrder Puccini yw ein digalonni ni i gyd, gan gynnwys y perfformwyr! Yn eironig, sain achlysurol tamburo (drwm angladd) Puccini o’r pwll, wedi’i chwarae ‘ar‘ y curiad, sy’n helpu rhywfaint er mwyn cadw pawb ar y trywydd iawn.
Lleolir Gianni Schicchi, opera olaf ond un Puccini, yn ninas Fflorens ym 1299, oedd bryd hynny yn ddinas gyfoethog ffyniannus, y dadeni ar y gweill, er ei bod yn dal i fod tua 150 mlynedd cyn dechrau llinach fancio bwerus Teulu Medici. Ar gyfer y plot, defnyddiodd libretydd ifanc Puccini, y dramodydd Giovacchino Forzano, bennod chwilfrydig o The Divine Comedy fel ysbrydoliaeth, cerdd enfawr y G14 gan Dante Alighieri sy’n disgrifio taith ddychmygol Dante ei hun trwy dair ardal bywyd ar ôl marwolaeth: Inferno (Uffern), Purgatorio (Purdan) a Paradiso (y Nefoedd).
Roedd cyhoeddiad 1866 o Forzano yn cynnwys Atodiad gyda sylwebaeth ar gywirdeb hanesyddol gwirioneddol pennod benodol yn ymwneud â pherson o gig a gwaed o’r enw ‘Gianni Schicchi’, mae’n ymddangos, a gyflawnodd drosedd a chael ei roi gan Dante yn ei Inferno. Pan fu farw Buoso Donati gyfoethog, roedd ei fab Simone yn ofni y gallai fod wedi gadael ei holl eiddo (budrelw) i’r Eglwys. Cyn gwneud marwolaeth ei dad yn hysbys, felly, mae Simone yn mynd at Gianni Schicchi, dynwaredwr a thwyllwr adnabyddus o Florentine, sy’n cynnig dynwared Donati ar ei wely angau, yn pennu ewyllys newydd.
Yn libreto Forzano, mae llu o berthnasau barus yn ymgynnull o gwmpas Buoso Donati, dim ond i ganfod ei fod wedi gadael ei arian i gyd i fynachlog. Cefais fy nharo, yn gynharach eleni, wrth darllen Middlemarch George Eliot, gan olygfa debyg iawn, lle mae llu o berthnasau yn ymgynnull o amgylch Peter Featherstone gyfoethog ar ei wely angau, dim ond i ganfod ei fod wedi gadael popeth i fab anghyfreithlon. Mae’n olygfa ddifrifol sy’n creu trasiedi i un o arwyr ifanc y nofel, Fred Vincy sydd bellach yn methu â phriodi ei wir gariad, Mary Garth. Ond i Puccini a Forzano, roedd y plot yn galw am botensial comedïaidd, gyda straeon am ewyllyswyr clyfar a’u hetifeddion cyfrwys ond siomedig eisoes yn thema gyffredin yn commedia dell’arte ac opera buffa yr Eidal.
Gianni Schicchi oedd trydydd triptych operatig Puccini Il trittico, y ddwy bennod gyntaf oedd Il tabarro a Suor Angelica. Cynhaliwyd y perfformiad cyntaf o Il trittico yn y Metropolitan Opera, Efrog Newydd ar 14 Rhagfyr 1918. Am y tro cyntaf yn ei yrfa, doedd dim modd i Puccini gyrraedd i’r première, ac felly anfonodd gyfarwyddiadau ysgrifenedig nerfus at yr arweinydd Eidalaidd 38 oed, Roberto Moranzoni, ac aros am newyddion. Yn ôl pob sôn, cymeradwyodd cynulleidfaoedd y noson gyntaf yn gwrtais ar ôl Il tabarro a Suor Angelica. Ond fe dderbyniwyd Gianni Schicchi yn orfoleddus, gyda’r New York Tribune yn dweud “Mae’r gerddoriaeth mor llawn bywyd, hiwmor a dyfeisiau celfydd… fe’i derbyniwyd gyda llawenydd ysgytwol.”
Cadarnhaodd perfformiadau diweddarach mai Gianni Schicchi oedd ffefryn y gynulleidfa, er siom i Puccini, yr oedd yn well ganddo Suor Angelica. Ac er iddo wrthsefyll galwadau i berfformio’r operâu ar wahân i ddechrau, newidiodd ei feddwl yn y diwedd, ac yn Covent Garden, er enghraifft, dechreuodd Gianni Schicchi gael ei pharu ag operâu eraill, megis L’heure espagnole Ravel a Salome Strauss. Heddiw, mae palet argraffiadol a realaeth sarrug Il tabarro, a gorthrymder crefyddol a thrasiedi bersonol Suor Angelica, yn sicrhau bod gan y naill a’r llall o’r operâu hynny eu selogion cadarn. Serch hynny, Gianni Schicchi yw’r fwyaf poblogaidd o’r tair.
Hi hefyd yw unig gampwaith comig aeddfed Puccini, ac felly mae’n ymuno â Wagner a Verdi sydd hefyd wedi creu un campwaith comig aeddfed yn unig, Die Meistersinger a Falstaff yn ôl eu trefn. Ym mhob opera mae’r cyfansoddwr yn cyflwyno egni cyforiog, gan liwio eu gwaith gyda’u lleoliadau canoloesol. Mae Die Meistersinger, sef opera fwyaf ‘Almaenig‘ Wagner o bosib, yn dwyn i gof hen strydoedd dinas Nuremberg, gyda’i themâu tebyg i orymdeithiau, alawon tebyg i ganeuon gwerin, ffiwgiau a choralau. Mae Falstaff Verdi, wedi’i lleoli yn Windsor, gyda’i liwt Elisabethaidd, hiwmor tafarn, jôcs chwythbrennau, tylwyth teg y coetir a rhythmau lleferydd ‘di-Eidaleg‘ cytsain-drwm yn ’swnio‘ yn Saesneg, i’r fath raddau nes bod cyfansoddwyr Saesneg fel Elgar yn ddiweddarach wedi edrych at Falstaff i ddod o hyd i’w bydoedd sain Saesneg eu hunain!
Yn yr un modd, gellir dadlau mai Gianni Schicchi yw opera fwyaf Eidaleg Puccini. Mae ei chymeriadau yn tarddu’n uniongyrchol o commedia dell’arte – Schicchi o Harlequin a’r Lauretta ifanc o Columbine – a’r rhyngweithio lleisiol cyflym dros gyfeiliant byrlymus, yn aml yn arwydd amser 2/4, yn gwneud inni feddwl am gyfansoddwyr cynnar y G19 fel Rossini. Florens yw canolbwynt y llwyfan gydag aria Rinuccio “Firenze è come un albero fiorito” (Mae Fflorens fel coeden yn blodeuo), gyda’i gyfyngau disglair, strwythur tair llinell barddonol a chyfeiriadau at flodau i gyd yn nodweddion cadarn o ganeuon stryd stornello Tysganaidd. Ac ni cheir mwy o Eidalaeth yn allbwn cyfan Puccini nag a geir yn nhelynegiaeth ysgubol, cymesuredd eang a dyblu llinynnol cyfoethog aria eiconig Lauretta, “O mio babbino caro”, a ddefnyddir mor effeithiol ar gyfer lleoliad Fflorensaidd addasiad ffilm Merchant/Ivory o A Room with a View.
Roedd George Eliot yn edmygu ac yn cyfeirio at weithiau Dante mewn sawl un o’i nofelau gan gynnwys Middlemarch, Daniel Deronda a Romola (sydd wedi’i lleoli yn Fflorens), a chyhoeddwyd argraffiad Saesneg o The Divine Comedy ym 1867, dim ond dwy flynedd cyn ei gwaith ar Middlemarch. Wedi dweud hynny, ymddengys nad oes unrhyw dystiolaeth bod golygfa Peter Featherstone George Eliot wedi ei thynnu yn uniongyrchol o waith Dante. Ac ni allaf ddod o hyd i unrhyw dystiolaeth bod Puccini wedi darllen Middlemarch erioed! Fodd bynnag, roedd Puccini wedi darllen llawer, gan draflyncu llawer o lenyddiaeth Saesneg, ac yn syth ar ôl cyfansoddi Gianni Schicchi, gweithiodd Puccini ar amrywiol bynciau operatig ‘Saesneg’ gan gynnwys Lorna Doone Richard Blackmore ac, yn fwyaf diddorol, Oliver Twist Charles Dickens! Ni ellir ond dychmygu beth allai fod wedi deillio o hyn pe na fyddai, yn lle hynny, wedi troi ei sylw ei opera olaf – Turandot.
